Klaas Knot: Streven naar minder dan 60% schuldquote binnen EMU

Tijdens de lezing werd een aantal powerpoint presentatieslides gebruikt, die op de website van de DNB te vinden zijn. Deze slides wijzen op het belang van de eurozone in de totale wereldeconomie. Zo blijkt 19% van het wereldwijde BBP geproduceerd te worden in de eurozone en blijkt het eurogebied verantwoordelijk te zijn voor bijna 15% van de wereldwijde handel (gecorrigeerd voor onderlinge handel tussen de landen in de eurozone).

Daaa komt Klaas Knot terzake. Hij wijst aan de hand van een aantal grafieken (grafiek 1, 2 & 3) aan dat er voorafgaand aan de schuldencrisis teveel geld geleend werd in sommige leden van de muntunie. Het vertrouwen dat de gemeenschappelijke munt uitstraalde zorgde ervoor dat landen als Spanje, Portugal, Ierland en Griekenland veel goedkoper konden lenen dan ooit tevoren. Als gevolg van leenzucht van sommige perifere eurolanden (grafiek 4) liep de inflatie snel op en begonnen ook de lonen sneller toe te nemen dan in de sterkere eurolanden zoals Nederland, Duitsland en Ooostenrijk. Dit probleem werd pas zichtbaar toen in 2008 de crisis uitbrak en beleggers weer onderscheid gingen maken tussen staatsobligaties uit de sterkere en zwakkere eurolanden (grafiek 5).

De gevolgen van het excessieve leengedrag van overheden worden inmiddels sterk gevoeld in landen als Griekenland, Ierland, Spanje, Italie en Portugal. Doordat de financiële markten een hogere rentevergoeding afdwingen op nieuwe schulduitgifte van deze landen wordt toevlucht gezocht tot het Europese noodfonds. Daarbij moeten ze instemmen met drastische bezuinigingen, die vrijwel alle burgers zullen treffen.

Figuur 1: Kredieten aan private sector groeiden tussen 2000 en 2011 erg snel in Ierland, Spanje en Griekenland

Figuur 2: Cumulatieve verschil prijsinflatie ten opzichte van EMU-gemiddelde

Figuur 3: Ontwikkeling loonkosten in verschillende eurolanden

Figuur 4: Begrotingsdiscipline verzwakte na toetreding tot muntunie

Figuur 5: Sinds de start van de EMU werd er nauwelijks onderscheid gemaakt in kredietwaardigheid lidstaten

Verlagen schuldquote

Klaas Knot pleitte in Hong Kong opnieuw voor meer fiscale discipline als onderdeel van de oplossing voor de schuldencrisis. Alle leden van de muntunie moeten volgens hem streven naar het terugbrengen van de staatsschuld tot een niveau beneden de 60% van het BBP. Deze enigszins arbitraire grens moet van buitenaf aan alle lidstaten worden opgelegd. De schuldquote van de eurolanden ligt inmiddels al een stuk hoger, op gemiddeld meer dan 85% van het BBP. Om terug te keren naar een houdbare staatsschuld moeten alle lidstaten volgens Klaas Knot aansturen op bezuinigingen en moeten de perifere landen ook inspanning leveren om hun economie concurrerender te maken en de loonkosten omlaag te brengen.

Fiscale discipline

Het verlagen van de schuldenquote binnen de eurozone kan volgens Knot alleen bereikt en gehandhaaft worden door ''een onafhankelijke handhaving van de Europese fiscale regels en door een verankering van de fiscale regels in de nationale wetgeving''. Daaaast is een Europees bankentoezicht nodig dat alle banken in de eurozone bestrijkt (en niet alleen de inteationaal opererende banken). Klaas Knot verwees in zijn lezing expliciet naar de problemen bij tal van lokale banken in Spanje en Ierland, banken die bijzonder veel hypotheken hadden verstrekt en daardoor hard getroffen werden door het klappen van de vastgoedzeepbel.

Volgens Klaas Knot zijn de zogeheten 'Eurobonds' alleen haalbaar als het bovenstaande gerealiseerd is. Maar zelfs dan zal het volgens de president van de Nederlandsche Bank eerder decennia dan jaren duren voordat de ambitieuze doelstelling van minder dan 60% schuldquote bereikt is. Het is wel een doelstelling die het streven waard is, want volgens Klaas Knot kan een verlaging van de schuldquote tot onder de 60% en een invoering van Eurobonds voorkomen dat liquiditeitsproblemen overgaan in solvabiliteitsproblemen. Ook kan een systeem van Eurobonds het besmettingsgevaar inperken. Klaas Knot benadrukt dat Eurobonds geen geschikt instrument zijn in crisistijd, maar dat het gezien kan worden als 'het licht aan het eind van de tunnel' voor kwetsbare eurolanden.

Analyse fiscale unie

In november van vorig jaar publiceerde Jaco Schipper een uitgebreide analyse over de vormgeving van een fiscale unie binnen de eurozone. Daarin komen ook de details van het gewenste schuldenplafond van 60% aan bod.