James Turk praat met Adam Fergusson over het fenomeen hyperinflatie

Adam Fergusson behandelt in zijn boek 'When Money Dies' (klik hier voor een PDF van het boek) het fenomeen hyperinflatie in de Weimarrepubliek, waar het geld in 1923 in een relatief kort tijdsbestek volledig waardeloos werd. De destructie van het geldsysteem resulteerden in een hoge werkloosheid, chaos, sociale onrust, voedselrellen, corruptie en ruilhandel. Nadat de middenklasse was weggevaagd door de hyperinflatie kregen politiek extremisten voet aan de grond, met als gevolg het trauma van WO II. De combinatie van herstelbetalingen na de Eerste Wereldoorlog (in de vorm van gouden munten en grondstoffen) en ongedisciplineerd monetair beleid kan worden gezien als de oorzaak voor de hoge inflatie, die uiteindelijk omsloeg in een verwoestende hyperinflatie. Fergusson beschrijft in zijn boek welke impact de hyperinflatie had op verschillende groepen in de maatschappij en hoe mensen met een zeer hoge schuldenlast profiteerden van de geldontwaarding. Een voorbeeld hiervan waren grote bedrijven, die in aanloop naar de hyperinflatie heel erg veel geld konden lenen tegen zeer lage rentes. De beleidsmakers hoopten dat een versoepeling van de kredietverstrekking de werkgelegenheid en economische groei zouden stimuleren.

In het interview wordt dit onderwerp nog eens ter sprake gebracht, maar ook wordt de vertaalslag gemaakt naar de huidige situatie. Met de stimuleringsmaatregelen van de verschillende overheden (gefinancierd met nieuwe schulden) en centrale banken lijken we weer af te stevenen op een tijdperk van zeer hoge inflatie. James Turk en Adam Fergusson zijn het erover eens dat de Westerse overheden inmiddels zo diep in de schulden zitten dat het weginflateren van de staatsschuld de enige politiek aanvaardbare optie is, met alle gevolgen van dien voor de waarde van spaartegoeden en pensioenen. Fergusson merkt op dat inflatie pas kan omslaan in hyperinflatie als de omloopsnelheid van het geld omhoog gaat en de vraag naar het geld afneemt. Als het vertrouwen onder de bevolking wegvalt wordt het geld een soort hete aardappel, die iedereen het liefste zo snel mogelijk inruilt voor iets van echte waarde. Volgens Fergusson kan het verrassend lang duren voordat de situatie uit de hand loopt en hoge inflatie omslaat in hyperinflatie. Hij wijst daarbij op het gegeven dat de Duitse bevolking tijdens de Eerste Wereldoorlog vertrouwen bleef houden in de munt, terwijl die toen al aan hevige inflatie onderhevig was en het heel duidelijk was dat er een valutacrisis in de maak was.

Volgens Fergusson zijn centrale bankiers zich er heel goed van bewust hoe schadelijk 'monetair verruimen' is, maar staan ze vaak onder politieke druk om de geldpers aan te zetten. Politici willen graag herkozen worden en de zachte hand van inflateren werkt daarvoor nou eenmaal beter dan de 'harde bezuinigingen', terwijl het eindresultaat hetzelfde is. Fergusson acht het minder waarschijnlijk dat we nu weer in een soortgelijke crisis komen als de Weimarrepubliek in 1923. De economische en politieke structuur is verfijnder dan toen en ook kennen we vandaag de dag niet de herstelbetalingen die Weimar Duitsland toen moest betalen. De onderstaande video duurt ongeveer 35 minuten en is absoluut het kijken waard.

Frank Knopers

Frank Knopers studeerde bedrijfswetenschappen aan de Universiteit Twente in Enschede en behaalde een Master in Financial Management met een onderzoek naar de effectiviteit van waardebeleggen (value investing) in Nederland. Sinds het uitbreken van de financiële crisis is Frank zich gaan verdiepen in de werking van het geldsysteem.